Vervangt AI ons werk of maakt het ons efficiënter?
In februari van dit jaar zei Mustafa Suleyman, medeoprichter van DeepMind en inmiddels de hoogste AI-baas van Microsoft, iets opmerkelijks in een interview met de Financial Times:
Witteboordenwerk waarbij je achter een computer zit, of je nu advocaat, accountant, projectmanager of marketeer bent: de meeste van die taken worden binnen twaalf tot achttien maanden volledig door AI geautomatiseerd.
– Mustafa Suleyman, februari 2026
Vorige week kwam diezelfde Suleyman in de podcast Decoder terug op die uitspraak. Hij had het over taken gehad, niet over banen, legde hij uit. Een e-mail versturen, een presentatie in elkaar zetten: die deeltaken worden geautomatiseerd. "Dat betekent niet dat de functie verdwijnt. Het betekent dat het werk sneller gedaan kan worden."
Dezelfde man, vier maanden later, twee fundamenteel verschillende verhalen. En eerlijk gezegd is dat geen draaikonterij. Het is precies de plek waar het hele debat over AI en werk op dit moment staat: zelfs de mensen die deze technologie bouwen, twijfelen tussen "AI vervangt ons werk" en "AI maakt ons werk efficiënter". Beide verhalen verdienen het om serieus genomen te worden, want voor allebei is inmiddels echt bewijs.
Het vervangingsverhaal: de computertest
De redenering achter het vervangingsverhaal is verleidelijk simpel. Stel jezelf één vraag: kun jij je werk volledig op afstand doen, vanachter een computer? Zo ja, dan kan AI het in principe ook. AI kan inmiddels lezen, schrijven, rekenen, code produceren, e-mails opstellen en systemen bedienen. Alles wat een mens achter een scherm doet, zonder fysieke aanwezigheid en zonder direct menselijk contact, ligt binnen bereik. Werk met een fysieke component, of werk dat draait om persoonlijke interactie, komt in deze redenering pas in een latere fase aan de beurt.
Lange tijd was dit vooral een gedachte-experiment. Inmiddels niet meer. In augustus 2025 publiceerden economen van Stanford, onder leiding van Erik Brynjolfsson, een studie op basis van salarisgegevens van miljoenen Amerikaanse werknemers. De uitkomst: sinds eind 2022, het moment waarop ChatGPT verscheen, is de werkgelegenheid voor starters van 22 tot 25 jaar in de meest AI-gevoelige beroepen met 13 procent gedaald. In softwareontwikkeling en klantenservice was de daling voor die groep zelfs bijna 20 procent. Bij oudere collega's in exact dezelfde beroepen bleef de werkgelegenheid stabiel of groeide ze juist.
Dat patroon is veelzeggend. AI is getraind op boeken, artikelen en alles wat ooit is opgeschreven. Dat is precies de boekenkennis waarmee een starter de arbeidsmarkt betreedt. Wat een ervaren kracht onderscheidt, is kennis die nergens staat: weten hoe de organisatie echt werkt, welke klant je net even anders moet benaderen, wanneer een uitkomst niet klopt ook al ziet hij er overtuigend uit. Die kennis zit niet in een model. Nog niet, in elk geval.
Het efficiëntieverhaal: van uitvoerder naar regisseur
Het tegenverhaal zegt: natuurlijk neemt AI werk over, maar dat is precies wat technologie altijd doet. De mens verschuift dan van uitvoerder naar regisseur. Je doet niet langer zelf al het tikwerk, je stuurt systemen aan die het voor je doen, en daardoor kun je een veelvoud aan werk verzetten.
Wie dit vergezocht vindt, moet even terug naar 1979. In dat jaar verscheen VisiCalc, het eerste spreadsheetprogramma. Een boekhouder die voorheen een hele dag nodig had om één doorrekening te maken, deed dat voortaan in seconden. De paniek onder boekhouders was destijds reëel en begrijpelijk. En inderdaad: sinds 1980 verdwenen in de Verenigde Staten zo'n 400.000 banen voor administratief boekhoudpersoneel. Maar in dezelfde periode kwamen er 600.000 banen voor accountants bij. Boekhouden werd zo goedkoop dat iedereen er meer van wilde. Ondernemers gingen ineens "wat als"-vragen stellen: wat als we de prijzen 2 procent verhogen, wat als we iedereen opslag geven? Het rekenwerk werd geautomatiseerd, en juist daardoor explodeerde de vraag naar mensen die de uitkomsten konden duiden.
Hetzelfde gebeurde met de geldautomaat. Toen die in de jaren zeventig en tachtig op grote schaal verscheen, leek het lot van de baliemedewerker bezegeld. Het tegendeel gebeurde: het aantal baliemedewerkers in de VS groeide van zo'n 300.000 in 1970 naar bijna 600.000 in 2010. Een bankfiliaal had dankzij de automaat minder mensen per vestiging nodig (van ruim 20 naar 13), waardoor het goedkoper werd om filialen te openen. Banken openden er 43 procent meer, en de medewerkers die bleven, verschoven van geld tellen naar klanten adviseren.
Waar het verhaal eerlijk wordt
Tot zover het geruststellende deel. Maar wie het verhaal van de geldautomaat vertelt, moet ook het slot vertellen. Vanaf de jaren tien begon het aantal baliemedewerkers alsnog te dalen, niet door de geldautomaat maar door mobiel bankieren: een vollediger vorm van automatisering, die het bezoek aan een filiaal zelf overbodig maakte. In 2022 waren er nog zo'n 364.000 over. De geschiedenis stelt gerust, totdat ze dat niet meer doet.
En hier wordt de Stanford-studie pas echt interessant. De onderzoekers maakten onderscheid tussen beroepen waarin AI taken overneemt en beroepen waarin AI mensen versterkt. De banendaling concentreerde zich volledig in de eerste categorie. In beroepen waar AI vooral als hulpmiddel naast de mens wordt ingezet, was van een daling geen sprake. De scheidslijn loopt dus niet tussen sectoren of functietitels, maar tussen twee manieren van werken met dezelfde technologie. Dat is misschien wel de belangrijkste bevinding in dit hele debat, want anders dan je geboortejaar of je sector heb je daar zelf invloed op.
De Luddites hadden geen ongelijk
De grootste historische parallel is natuurlijk de industriële revolutie, en die kent haar eigen waarschuwing. In 1811 begonnen Engelse textielarbeiders, de Luddites, weefmachines kort en klein te slaan. De Britse regering reageerde keihard: het vernielen van een machine werd in 1812 een halsmisdaad, er werden zo'n 12.000 soldaten ingezet en tientallen Luddites eindigden aan de galg of op de boot naar Australië.
De Luddites worden vaak weggezet als domme technofoben, maar dat is te makkelijk. Op de lange termijn kreeg de economie gelijk: de industrialisatie maakte Groot-Brittannië uiteindelijk veel welvarender. Op de korte termijn kregen de wevers de rekening: een generatie handwevers zakte weg in armoede en heeft het herstel zelf nooit meegemaakt. "Op de lange termijn komt het goed" is waar én wreed tegelijk, want mensen leven niet op de lange termijn. En daar zit het ongemakkelijke verschil met nu: de industriële revolutie ontvouwde zich over generaties, waardoor de samenleving tijd had om zich aan te passen. De AI-ontwikkeling beweegt in jaren, soms in maanden. Als de pijn van een transitie evenredig is met haar snelheid, is enige nuchtere zorg geen paniekzaaierij maar gezond verstand.
Wat als de weerstand politiek wordt?
Die zorg leeft inmiddels breed. Uit onderzoek van Pew uit 2025 blijkt dat 50 procent van de Amerikanen zich meer zorgen maakt over AI dan dat ze er enthousiast over zijn; slechts 10 procent zegt het omgekeerde. In 2021 lag dat zorgenpercentage nog op 37 procent. Het sentiment verhardt dus terwijl de technologie beter wordt, niet andersom. En dat is nog vóórdat grote groepen mensen hun baan daadwerkelijk zien verdwijnen.
Het is dan ook niet ondenkbaar dat we de komende jaren grootschalige protesten tegen AI gaan zien, en politieke bewegingen die daarop inhaken met beloftes om AI streng te beperken of zelfs deels te verbieden. Op zichzelf een legitieme democratische reactie. Maar hier duikt een vraag op die bijna niemand hardop durft te stellen: als Europa of de Verenigde Staten op de rem trapt, wacht de rest van de wereld dan netjes mee? Autoritaire regimes hebben geen verkiezingen te winnen en geen vakbonden te overtuigen. Het is niet onredelijk om aan te nemen dat de kans klein is dat zij hun AI-ontwikkeling pauzeren uit solidariteit met protesterende westerse kantoormedewerkers. Wat dat betekent voor de economische en geopolitieke verhoudingen is een vraag die we hier niet gaan beantwoorden, omdat niemand dat op dit moment kan. Maar het is wel een reden om de discussie over AI en werk niet te versmallen tot "hoe houden we alles zoveel mogelijk zoals het was".
Vervangen of versterkt: het is geen loterij
Terug naar de vraag uit de titel. Vervangt AI ons werk, of maakt het ons werk efficiënter? Het eerlijke antwoord is: allebei, tegelijk, en de verdeling staat niet vast. Voor sommige taken is Suleyman van februari aan het woord, voor andere die van juni. Maar de les van de spreadsheet, de geldautomaat en de Stanford-cijfers is steeds dezelfde: het verschil tussen vervangen worden en versterkt worden hangt sterk samen met hoe goed mensen en organisaties begrijpen wat AI wel en niet kan. Wie de technologie kent, gebruikt haar als hefboom. Wie haar negeert, wordt erdoor ingehaald, niet per se door AI zelf, maar door de collega of concurrent die er wél mee overweg kan.
Dat is geen doemscenario, het is een aanmoediging. AI-geletterdheid is geen vinkje voor de compliance-afdeling, maar steeds vaker een voorwaarde om als organisatie en als vakmens relevant te blijven.
Bronnen
- De uitspraak van Mustafa Suleyman uit februari 2026 komt uit een interview met de Financial Times en wordt onder meer geciteerd door Futurism.
- Zijn nuancering van 8 juni 2026 is te beluisteren in de podcast Decoder van The Verge, hier terug te kijken op YouTube.
- De Stanford-studie naar AI en startersbanen is Canaries in the Coal Mine? van Brynjolfsson, Chandar en Chen; de onderzoekers lichten hun bevindingen toe op de site van het Stanford Digital Economy Lab.
- De cijfers over spreadsheets, boekhouders en accountants komen uit aflevering 606 van de podcast Planet Money van NPR.
- Het onderzoek van econoom James Bessen naar geldautomaten en baliemedewerkers verscheen in Finance & Development van het IMF; de latere daling van het aantal baliemedewerkers wordt hier uitgewerkt.
- Over de Luddites, de Frame Breaking Act en de troepeninzet van 1812: History Skills.
- De cijfers over het AI-sentiment komen uit het onderzoek How Americans View AI van Pew Research Center (juni 2025).
De AI Geletterdheid Toolkit is een praktische oplossing waarmee organisaties hun medewerkers stap voor stap AI-geletterd maken. In korte, terugkerende themasessies ontdekken teams niet alleen de risico’s en regels rond AI, maar juist ook de kansen voor hun eigen werk. Zo maak je AI bespreekbaar, verantwoord én concreet.
