AI versus de opkomst van het internet: wat leert de geschiedenis ons?

Ik denk niet dat ik AI echt nodig heb. Alles wat ik wil weten, kan ik nog prima googelen.

Die zin hoorden we laatst iemand uitspreken, en hij bleef hangen. Niet omdat hij dom is, integendeel: hij is volkomen logisch. Maar hij is logisch op precies dezelfde manier waarop het in 1999 logisch was om te zeggen: "Een website? Wij staan toch gewoon in de Gouden Gids?"

Wie de opkomst van het internet bewust heeft meegemaakt, herkent het patroon. En dat patroon is leerzamer dan welke trendrapportage dan ook. Want de vraag is niet of AI een hype is. De vraag is: in welke fase van de film zitten we, en wat deden we de vorige keer goed en fout?

De fase van het digitale visitekaartje

Denk even terug aan de eerste bedrijfswebsites, ergens eind jaren negentig. Wat stond erop? Een logo, een telefoonnummer, openingstijden en als het meezat een foto van het pand. De website was een digitaal visitekaartje: een nieuw medium, gebruikt als kopie van iets ouds. Er was zelfs een woord voor: brochureware. Je folder, maar dan op een scherm.

En de motivatie was vaak niet eens overtuiging. Het was iets als: "Alle grote bedrijven hebben er nu één, dus we kunnen niet achterblijven." Niet omdat men begreep wat internet zou worden, maar omdat men niet voor gek wilde staan.

Achteraf weten we hoe het verder ging. Het internet werd geen digitale folderkast. Het werd webwinkels, internetbankieren, videobellen, platformen, hele bedrijfsmodellen die zonder internet simpelweg niet kunnen bestaan. De organisaties die het medium alleen gebruikten om het oude na te bootsen, misten waar het werkelijk om ging: dat dit een fundamenteel nieuwe manier van werken, handelen en communiceren was.

Ook slimme mensen zaten ernaast. Econoom Paul Krugman (later Nobelprijswinnaar) voorspelde in 1998 dat de impact van het internet op de economie niet groter zou blijken dan die van de fax. Astronoom Clifford Stoll schreef in 1995 in Newsweek een inmiddels berucht stuk waarin hij online winkelen en digitale kranten wegzette als luchtkastelen. Het waren geen domme mensen. Ze keken alleen naar een nieuwe technologie door de bril van de oude wereld.

Wij doen het nu wéér

En nu AI. Hoe gebruiken de meeste mensen op dit moment een taalmodel? Als een soort betere zoekmachine. Je stelt een vraag, je krijgt een antwoord. Handig, sneller dan googelen, klaar.

Dat is het digitale visitekaartje van 2026.

Want wie AI alleen ziet als een vraagbaak, mist wat het werkelijk is: geen naslagwerk, maar iets wat begint te lijken op inzetbare intelligentie. Systemen die niet alleen antwoorden geven, maar taken uitvoeren. Die documenten analyseren, conceptteksten schrijven, gegevens structureren, meedenken over een probleem en steeds vaker ook zelfstandig meerdere stappen achter elkaar zetten. Het verschil tussen "iets opzoeken" en "iets laten doen" is ongeveer even groot als het verschil tussen een folder op een scherm en een complete webwinkel.

Betekent dat dat iedereen morgen alles met AI moet doen? Nee. Maar het betekent wel dat "ik kan alles nog prima googelen" geen argument is. Het is een momentopname van iemand die het nieuwe medium beoordeelt op zijn vermogen om het oude na te doen.

Het Wilde Westen, toen en nu

Er is nog een parallel, en die is minder gezellig.

De beginjaren van het internet waren een speeltuin zonder hek. Weinig regels, weinig toezicht, weinig standaarden. Dat leverde een explosie van creativiteit op, maar ook veiligheidspraktijken waar we nu met kromme tenen op terugkijken. Eén voorbeeld zegt genoeg: pas in oktober 2016, ruim twintig jaar na de doorbraak van het web, registreerde Mozilla voor het eerst dat meer dan de helft van alle bezochte webpagina's versleuteld werd geladen. Twintig jaar lang reisde het merendeel van ons internetverkeer dus gewoon onversleuteld over het netwerk: wachtwoorden, e-mails, persoonsgegevens. Vandaag is een website zonder beveiligde verbinding ondenkbaar; je browser slaat er letterlijk alarm over.

Herken je de situatie? Ook AI bevindt zich nu in zo'n fase. De technologie ontwikkelt zich sneller dan wetgeving, normen en gewoontes kunnen bijbenen. De EU AI Act is een eerste serieuze poging om kaders te stellen (wat die wet precies inhoudt, leggen we uit in ons artikel over de EU AI Act), maar laten we eerlijk zijn: veel van wat er dagelijks op de werkvloer met AI gebeurt, valt nog in een grijs gebied. Medewerkers plakken klantgegevens in chatbots zonder te weten waar die data heen gaat. Teams vertrouwen op antwoorden die met grote stelligheid worden gepresenteerd, maar soms gewoon verzonnen zijn.

Het is heel goed mogelijk dat we over vijftien jaar terugkijken op deze periode zoals we nu terugkijken op het onversleutelde internet: hoe kón het dat we daar zo achteloos mee omgingen? Wat dat precies zal zijn, weten we nog niet. Dat is misschien wel de ongemakkelijkste les van het internettijdperk: de risico's die achteraf het grootst bleken, waren zelden de risico's waar destijds de meeste aandacht naar uitging.

Waar de vergelijking mank gaat

Tegelijk moeten we eerlijk zijn: de parallel heeft grenzen. Op minstens twee punten is AI een ander verhaal dan het internet.

Het tempo. Het internet had jaren nodig om honderd miljoen gebruikers te bereiken. ChatGPT deed dat in twee maanden. En waar het internet "af" was zodra de infrastructuur er lag, kan AI in potentie zichzelf verbeteren: onderzoekers noemen dat recursieve zelfverbetering, AI die helpt betere AI te bouwen. Of en wanneer dat echt op grote schaal gebeurt is een open vraag, maar het maakt wel duidelijk waarom wetgeving en protocollen het nu nóg moeilijker hebben om bij te blijven dan toen.

De inzet. Het internet beloofde nooit dat het ziektes zou genezen of hele beroepsgroepen zou hertekenen. Rond AI zijn zowel de beloften als de zorgen van een andere orde: enorme economische groei en wetenschappelijke doorbraken aan de ene kant, machtsmisbruik, banenverschuiving en verlies van controle aan de andere. Hoeveel van die scenario's werkelijkheid worden, weet niemand. Maar dat de bandbreedte van mogelijke uitkomsten groter is dan bij het internet, lijkt ons moeilijk te ontkennen. Dat is geen reden voor paniek. Het is wel een reden om dit onderwerp serieuzer te nemen dan "weer een hype".

De wet die het allemaal samenvat

De Amerikaanse futurist Roy Amara vatte dit patroon al in de jaren zeventig samen in wat inmiddels de wet van Amara heet:

We overschatten het effect van een technologie op de korte termijn, en onderschatten het effect op de lange termijn.

– Roy Amara

Demis Hassabis, topman van Google DeepMind, zei vorig jaar vrijwel letterlijk hetzelfde over AI: op korte termijn overhyped, op lange termijn nog altijd onderschat.

Bij het internet klopte de wet van Amara griezelig precies. De dotcomzeepbel van 2000 was de overschatting op korte termijn; alles wat daarna kwam, van smartphones tot thuiswerken, was de onderschatting op lange termijn. Niemand kan garanderen dat AI hetzelfde pad volgt. Maar wie de geschiedenis kent, zou er rekening mee moeten houden.

En wat doe je dan, praktisch, als organisatie? Wat ons betreft komt het neer op drie dingen:

  1. Niet panikeren. Als de korte termijn wordt overschat, hoef je niet morgen je hele bedrijfsvoering om te gooien of mee te rennen met elke trend. Wie in 1999 in paniek een halfbakken webwinkel uit de grond stampte, werd daar zelden beter van.
  2. Niet wegkijken. Als de lange termijn wordt onderschat, is "wij doen voorlopig even niets met AI" de duurste strategie die er is. De bedrijven die het internet te lang negeerden, kennen we vooral nog van naam.
  3. Bijblijven, structureel. Niet één keer een cursus, maar een doorlopend gesprek binnen de organisatie: wat kan er inmiddels, wat mag er, waar liggen voor óns de kansen en de risico's? Juist omdat AI sneller beweegt dan het internet destijds, is kennis die ouder is dan een jaar al half verlopen.

Dat laatste is precies de gedachte achter de AI Geletterdheid Toolkit: niet eenmalig een verhaal aanhoren, maar als organisatie elk jaar opnieuw stilstaan bij wat AI betekent voor jullie werk. Wat AI-geletterdheid precies inhoudt en hoe je dat organiseert, lees je in ons artikel over AI-geletterdheid voor bedrijven.

Want misschien is dit wel de belangrijkste les uit de internetgeschiedenis: de winnaars waren niet de partijen die alles al begrepen. Die bestonden niet. De winnaars waren de partijen die bleven kijken, bleven leren en op tijd doorhadden dat het nieuwe medium geen kopie van het oude was. Een koel hoofd, en toch bij de les. Dat lijkt ons, ook nu, een heel redelijk uitgangspunt.

Bronnen

De AI Geletterdheid Toolkit is een praktische oplossing waarmee organisaties hun medewerkers stap voor stap AI-geletterd maken. In korte, terugkerende themasessies ontdekken teams niet alleen de risico’s en regels rond AI, maar juist ook de kansen voor hun eigen werk. Zo maak je AI bespreekbaar, verantwoord én concreet.